Çevre sorunları birden bire ortaya çıkmamış, sanayileşme ile birlikte hızla birikerek varlığını bugünlere taşımıştır. İnsan faaliyetlerinin doğaya verdiği zararlar, doğanın kendini yenileyebilme becerisi nedeniyle bertaraf edileceği düşünülerek, hep göz ardı edilmiştir. Ancak nüfus artışı, kentleşme ve sanayileşmeyle birlikte olumsuz çevre etkilerinin artışı doğayı zorlamaya başlamış ve 1960’lı yıllarda gerçekleştirilen bilimsel teknolojik devrimin çevreye etkileri, çevre için koruma ve iyileştirme çalışmalarının ivedilikle yapılması gereğini gözler önüne sermiştir. Çevre kirliliğinin ülkeler ile değil, çevre etkilerinin yayılımı oranında sınırlı olması, çevreci gruplar, sanayi ve devlet, hatta devletler arası ilişkilerde sorunlar yaratmıştır. Artan nüfusa iş yaratma, besin sağlama ve ülkelerin kalkınma talepleri de dikkate alındığında, ekonomiden toplum bilimlerine dek pek çok noktada hayatımızı etkileyen çevre sorunları için, tüm dünya devletleri yeni çözümlere itmiştir. Özellikle “sıfır atık” üreterek “etkisiz” bir üretim modeli oluşturmanın imkansızlığı karşısında, çevrenin daha az kirletilerek üretim yapılmasına olanak sağlayan yöntemlerin araştırılması zorunlu olmuştur.

    İlk olarak 1969 yılında Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri çevrenin korunması ve nüfus artışının azaltılması konularında üye ülkelere seslenmişti. Söz konusu sorunlar, 1968 yılında kurulmuş olan Roma Klubü’nün ‘değişmek ya da yok olmak’ ikilemi üzerine hazırlanan raporla da gündeme getirilmişti. ‘sıfır büyüme’ tezi kabul görmemiş, 1972 yılında Çevre Konferansı düzenlenmiş ve ‘tek bir dünyamız var’ sloganı ulusal ve uluslararası düzeyde bir çok kuruluşun çevreyle ilgilenmesine neden olmuştu.

    ‘Sıfır Büyüme’ tezinden sonra çevre kalitesinin korunmasının yanı sıra, ekonomik kalkınmanın da sağlanabilmesi için 1972 yılında Stockholm Çevre Konferansında ‘çevreyi dışlamayan kalkınma’ stratejisi açıklanmıştı. Amaç doğal kaynaklardan adaletli bir şekilde yararlanmaktı. ‘Çevreyi dışlamayan kalkınma’ kavramı esasen çevre koruma ve ekonomik kalkınma arasında bir çelişki görmüyordu. Tarım politikalarında hem tarımsal gelişme hem de tarım topraklarının korunacağı düşünülüyordu.

     1970’li yıllarda ekonomik kalkınmanın yanında çevre kalitesinin de korunmasına çözüm olarak ‘Sürdürülebilir Kalkınma’ felsefesi tartışılmaya başlandı. Bu çözüm, doğal kaynakların tüketim hızının oluşum hızına paralelliğinin sağlanması esasına dayanıyordu. Kavram, 1987 yılında BM Çevre ve Kalkınma Komisyonunca yayınlanan ‘Ortak Geleceğimiz’ adlı raporda yer alarak yaygınlık kazanmaya başladı.

    Sürdürülebilir kalkınma, bugünün gereksinimlerini gelecek kuşakların da kendi gereksinimlerini karşılama imkanlarını yok etmeden karşılamaktır.Herkesin temel gereksinimlerini karşılayabilmeyi ve kaynakların kullanımı, yatırımların yönlendirilmesi, teknolojinin yönünün belirlenmesi ve kurumsal değişiklikler yaşanırken insanlığın beklentilerinin dikkate alınmasını amaçlayan bir değişim sürecidir.

    Çevre sorunları ve ekonomik kalkınma, son 30 yıl içinde giderek yükselen bir tempoda tartışıldı ve bu tartışmalardan çıkan sonuçlardan hareketle yönetmelikler,idari tebliğler ve standartlar gibi uygulama şartlarını içeren yayınlar hızla çoğaldı. Avrupa Birliğine üye ülkelerde uygulanan ve sıkı bir disiplin olan EMAS bunlardan birisidir. ISO Eylül /1996’da, çevre boyutlarının kontrolü ve bertarafı konularında şartlar içeren ve özellikle kalkınmakta olan ülkelere uygun ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemleri standardını yayınladı. Uygulamaları hızla yayılan ve kabul gören ISO 14001 Standardı, çevre politikası, çevre amaçları/hedefleri ve çevre programları doğrultusunda çevre boyutlarının kontrolü ve bertarafına yönelik şartları içermektedir

ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ NEDİR

ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİNİN AVANTAJLARI NELERDİR

·          Çevre boyutları ile etkilerinin belirlenmesi ve kontrolünün geliştirilmesi

·          Çevresel performansın arttırılması (hedeflerle yönetim)

·          Çevre yasalarına uyumun sağlanması

·          Maliyetlerden tasarrufun sağlanması

·          Firma itibar ve Pazar payının artması, rekabet gücünün artması

·          Verimliliğin geliştirilmesi

·          Kredi, vergi avantajları

ISO 14000 STANDART SERİSİ

·          ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemleri Özellikler ve Kullanım Kılavuzu

·          ISO 14004 Çevre Yönetimi -Çevre Yönetim Sistemleri- Çevre Yönetim Prensipleri Kılavuzu –Sistemler ve Destekleyici Teknikler-

·          ISO 14010 Çevre Yönetimi -Çevre Denetim Kılavuzu- Çevre İle İlgili Denetimin Genel Prensipleri

·          ISO 14011 Çevre Yönetimi –Çevre Denetim Kılavuzu Denetim Usulü-Kısım 1- Çevre Yönetim Sistemlerinin Denetimi ISO 14012 Çevre Yönetimi –Çevre Denetçilerinin Haiz Olması Gereken Özellikler 

·          ISO 14020 Çevre Yönetimi-Çevre İle İlgili Etiketlemenin Temel Prensipleri

·          ISO 14030 Çevre Performansı (taslak)

·          ISO 14040 Çevre Yönetimi -Hayat Boyu Değerlendirme- Genel Prensipler ve Uygulamalar

ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİNİN YAPISI

Çevre Yönetim Sistemi, ISO 9001 Kalite Güvence Sistemi’nin Deming modeli ile paralellik gösterir. Bu model kuruluşların faaliyetlerini 4 sürece ayırır:

1.       Planlama Süreci: Çevre boyutları tespit edilir, önemli olanlar değerlendirilir, amaç ve hedefler oluşturulup, uygulamalar planlanır. 

2.       Uygulama Süreci: Plan uygulanır ve üzerinde anlaşılan önlemler kuruluşun hedefleri doğrultusunda alınır.

3.       Kontrol Et (değerlendirme süreci) : Plan dahilindeki faaliyetler etkinlik ve yeterlilik açısından kontrol edilip, sonuçlar planlananlar ile karşılaştırılır. Zayıf noktaların çıkması için veri oluşturulur. 

·          İyileştirme (düzeltici önleyici faaliyet süreci) : Potansiyel/fiili uygunsuzluklar oluşmaması veya tekrarlanmaması için planlı faaliyetler ile giderilir. Sistem, düzeltici önleyici faaliyetlere uygun olarak yeniden yapılandırılır. 

ISO 14001 SİSTEMİ NASIL KURULUR?

 Genel Bilgi

ISO 14001, öncelikle, çevre sorunlarının ön plana çıktığı ya da atıkları açısından çevre mevzuatıyla muhatap olan işyerleri için geliştirilmiş bir yönetim sistemidir.

Amaç, çevre ile uyumun sağlanmasıdır. 

Bu standart; kısaca, çevre kirliliğini önlemek, bu çerçevede yasal yükümlülükleri yerine getirmek ve gerektiğinde bunu ilgililere göstermek isteyen kuruluşlar için karşılanması gereken şartları içermektedir.

Söz konusu şartlar, kuruluşun ekonomik ve teknolojik imkanları dahilinde ele alınmaktadır.

ISO 14001''''in genel işleyişi şöyledir:

- Önce politikanı belirle, yapacaklarını planla ve uygula, 

- Sonra denetle ve gözden geçir.

ISO 14001''''in bu yaklaşımı OHSAS 18001''''e benzemektedir. Her ikisi de ISO 9001:2000 uyumludur. Yani, ISO 9001 belgeli işyerlerinde, istenirse, ISO 14001 ISO 9000''''in içine yerleştirilebilmektedir. İsteyen firmalar bunların her birini ayrı birer sistem olarak da oluşturabilirler.

Üst yönetimin ISO 14001 ile yakından ilgilenmesi önerilir. Çünkü, ISO 14001''''deki şartlar, ancak yöneticilerin liderliğinde ve herkesin katılımıyla yerine getirilebilmektedir.

ISO 14001, çalışanları motive eden, kuruluşun itibarını ve rekabet gücünü arttıran bir yönetim sistemidir.

Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkelerin 2000''''li yıllardan itibaren ISO 14001 belgesi olmayan firmalara tarife dışı engeller çıkarabileceği beklenmektedir.

ISO 14001''''in Maddeleri 

4.1 Genel Şart

Kuruluş, bu standardın şartlarını yerine getiren bir Çevre Yönetim Sistemi (ÇYS) kurup sürdürmelidir. 

4.2 Çevre Politikası

Üst yönetim, çevre yönetim politikasını tanımlamalı ve duyurmalıdır. (Örneğin, bu politika, kuruluşun çevre mevzuatına uyacağına dair taahhüdü içermelidir.) 

Çevre politikasının tespiti aşamasında, bir durum değerlendirmesi yaparak, mevcut çevre koşulları belirlenmeli ve kuruluşun çevreye etkileri derecelendirilmelidir.

4.3 Planlama

Kuruluş, çevre üzerinde önemli etkileri olan faaliyet, ürün ve hizmetlerini tayin ederek, bunların çevre boyutlarını belirlemelidir. (Çevre Eylem Planı)

Yine aynı şekilde, kuruluş, uymakla yükümlü olduğu çevre mevzuatına ait şartları tayin etmeli ve nasıl yerine getireceğini belirlemelidir. 

Kuruluş, her görev ve düzey için çevre amaç ve hedeflerini belirlemelidir. Amaç ve hedefler belirlenirken, kuruluşun mali ve teknolojik imkanları göz önünde bulundurulmalıdır. 

Kuruluş, amaç ve hedeflerini gerçekleştirmek üzere, bir Çevre Yönetim Programı hazırlamalıdır.

4.4 Uygulama ve İşlem

Planlamayı takiben, sıra artık uygun bir alt yapının oluşturulmasına gelmiştir. Örneğin; Çevre yönetiminin etkinliğini sağlamak üzere, görev, yetki ve sorumluluklar tanımlanmalı ve ilgililere duyurulmalıdır.

Kuruluş, eğitim ihtiyaçlarını belirlemeli ve çevre üzerinde önemli etkileri olan kişileri eğitime tabi tutmalıdır. 

ÇYS ve çevre boyutları açısından, kuruluş içi ve dışı iletişimin sağlıklı yürümesi için gerekli önlemler alınmalıdır.

Bu standarda uygun olarak kurulan çevre yönetim sistemi, dokümante edilmiş halde yürütülmelidir. ÇYS'''' nin uygulanması kapsamında, önemli çevresel etkileri olan teknik ve yönetsel süreç ve işlemler dikkatle izlenmeli ve irdelenmelidir. Böylece ÇYS'''' yi olumsuz etkileyebilecek nedenler ortaya çıkarılmalı ve düzeltici önlemlerin alınması kolaylaştırılmalıdır.

Kuruluş, kaza ve acil hallere karşı acil durum hazırlığı yapmalıdır.

4.5 Kontrol ve Düzeltici Faaliyet

Kuruluş, çevre üzerinde önemli etkileri olan faaliyet ve işlemleri izlemeli ve ölçmelidir.

Ölçme cihazları kalibre edilmelidir.

Çevre kayıtları belirli bir süre muhafaza edilerek saklanmalıdır.

Çevre Yönetim Sistemi''''nin planlanan düzenlemelere uygunluğu, iç tetkikler yoluyla tespit edilmelidir.

4.6 Yönetimce Yürütülen Gözden Geçirme 

Kuruluşun üst yönetimi, uygunluğun, yeterliğin ve etkinliğin sürekliliğini güvence altına almak için ÇYS''''ni belirli aralarla gözden geçirmelidir. 

Çevre Sorumlularının Atanması

Kuruluş içerisinde Çevre Yönetim Sistemi kapsamında olan bölümlerden temsilciler seçilir. Çevre sorumluları, o bölümün temsilcisidir ve kendi bölümü ile ilgili çevre çalışmalarını yürütmek, diğer bölüm çalışanlarına gelişmeleri aktarmakla yükümlüdür. 

Çevre Yönetim Temsilcisinin Atanması

Üst yönetim tarafından sistemin kurulması, uygulanması ve üst yönetime raporlanmasından sorumlu bir kişi atanmalı,tüm çalışanlara duyurulmalıdır.

 Çevre Yönetim Sistemi Temel Eğitiminin Verilmesi

Tüm çevre sorumlularının katılımı sağlanır. 

Çevre Politikası Oluşturulması

Üst yönetimin kuruluşu ve çevreye bakışı ile ilgili genel niyetlerini açıklayan bir beyandır. Politikanın tüm çalışanlarca benimsenmesi, sistemin başarısı açısından önemlidir. 

Çevre Boyutlarının Belirlenmesi

Tüm bölümlerin faaliyetleri incelenerek çevre boyutları ve çevre boyutlarının oluşturduğu çevre etkileri belirlenir. 

 Çevre Boyutlarını Değerlendirme Yöntemi Oluşturulması ve Analizi

Çevre boyutlarını önem derecesini belirleyebilecek, önemli çevre etkileri yaratabilen çevre boyutlarını ortaya çıkarabilmek için yöntem oluşturulur. Bu yöntemler ürüne, firmaya ve firmanın politikalarına göre farklılıklar gösterir.Çevre Bilimi rasyoneldir. Yöntem, size veya başkasına göre değişmeyecek sonuçlar üreten gerçekçi bir model olmalıdır. 

 Çevre Mevzuatının Değerlendirilmesi

            Kuruluşu ilgilendiren çevre mevzuatı ve bu mevzuata göre firma yükümlülükleri belirlenmelidir. Firma yükümlülüklerinin personel tarafından anlaşılması önemlidir. 

 Çevre Amaç ve Hedeflerin Oluşturulması

Önemli çevre boyutlarının çevre etkilerinin hafifletilmesi ile ilgili sayısal amaç ve hedefler belirlenir. 

 Çevre Yönetim Programlarının Hazırlanması

Amaç ve hedeflere ulaşmak için faaliyet planları hazırlanır. Faaliyet, sorumlusu, termini ve gerekli kaynaklar belirtilir.

 Dokümantasyon

Çevre ile ilgili önemli faaliyetler belirlenir. Bu faaliyetlerin çevre etkilerini kontrol altına alınması ile ilgili prosedür/talimatlar hazırlanır. Ayrıca sistem prosedürleri (ISO 14001 Standardında adı geçen) prosedürler hazırlanır. 

 Uygulama

Özellikle alt seviye çalışanlardan başlayarak talimat/prosedürlerin çevre sorumluları tarafından personele anlatılması. Özellikle uygulamaya alındıktan sonraki ilk birkaç hafta gerekli kayıtların tutulup tutulmadığı takip edilmelidir. 

 Denetim

Uygulama sonuçlarını kontrol edebilmek amacıyla denetim yapılır. Denetimde ISO 14001 standardı mevzuat ve firma dokümanları dikkate alınarak, eksiklikler, geliştirilmesi gereken noktalar raporlanır. 

 Yönetimin Gözden Geçirmesi

Üst Yönetim, çevre politikasını, hedefleri, çevre yönetim programlarını dikkate alarak dışarıdan gelen şikayetleri, denetim sonuçlarını, istatistik sonuçlarını, düzeltici önleyici faaliyetleri, geliştirme önerilerini, mevzuata uyum durumunu inceleyerek sistemin geliştirilmesi için kararlar alır. 

 Belgelendirme Denetimi

Belgelendirme firmasının prosedürüne göre hareket edilerek başvuru yapılır. Üzerinde anlaşılan bir tarihte denetim gerçekleştirilir.

 ISO 14001 BELGELENDİRMESİ

ÇEVRE KORUMA GEREKLERİ

·         Hava Kalitesi Kontrolü,

·         Su Deşarj Kalitesi Kontrolü,

·         Atık Yönetimi (Evsel Atık, Tehlikeli Atık),

·         Toprak ve Yeraltı Suyu Kirlilik Kontrolü,

-        Hava Su ve Toprak Kirliliği Önlenmesi Etüdleri,

-        Hukuksal Değerlendirme

-        Atık Yönetim Modelleri

-        Zemin ve Yeraltı Suyu Kalite karakterizasyonu

-        Analitik Laboratuvar Değerlendirmeleri

-        Sahada Kirlilik Rehabilitasyonu Tasarım ve Uygulamaları

SİSTEM GELİŞTİRME GEREKLERİ:

·       Politika Belirleme,

·       Performans Belirlenmesi,

·       Çevre Etkilerinin ve Boyutlarının Belirlenmesi,

·       Eğitim ve Bilinçlendirme,

·       Dokümantasyon,

·       İç Denetimler,

-         Risk Analizi (Hukuki ve Teknik),

-         Yatırım Gereklerinin Tespiti (Altyapı değerlendirmesi)

-         Eğitim Programları

-         Zemin ve Yeraltı Suyu Kalite karakterizasyonu

-         Analitik Laboratuvar Değerlendirmeleri

-         İç Denetim Desteği

                              Çalışmalarınızın devamında, başarılarınızın devamını dileriz.